Het Parlement, de Raad en de Commissie hebben overeenstemming bereikt over de herziening van de copyrightrichtlijn. Voor het kennisveld zijn verschillende uitzonderingen gemaakt op het auteursrecht, om het digitaal gebruik van materiaal voor onderwijs of onderzoek zoveel mogelijk te faciliteren. De Raad en het Parlement moeten nu nog formeel instemmen met de herziening. Een aantal lidstaten, waaronder Nederland, hebben in een gezamenlijk statement duidelijk gemaakt niet te kunnen instemmen met de herziening.

Herziening copyrightrichtlijn: triloog bereikt overeenstemming

Akkoord over de nieuwe copyrightrichtlijn

De Europese instellingen hebben een akkoord bereikt over de nieuwe copyrightrichtlijn. Een herziening van deze regels was nodig om ze geschikt te maken voor het digitale tijdperk. Voor het kennisveld zijn uitzonderingen gemaakt op de regelgeving, zodat zij optimaal gebruik kunnen blijven maken van de digitalisering. Daarmee is het mogelijk om beschermd materiaal te gebruiken voor onderzoeks- en onderwijsdoeleinden zonder de voorafgaande toestemming van de auteur.

Uitzondering voor TDM

De herziene richtlijn voorziet in een uitzondering voor het gebruik van text and data mining (TDM) voor onderzoeksdoeleinden. Universiteiten en onderzoeksinstellingen mogen auteursrechtelijk materiaal gebruiken voor het analyseren van grote datasets. Dit is ook van toepassing als zij in publiek-private partnerschappen (PPPs) samenwerken. Daarnaast is er een extra uitzondering voor TDM wanneer dit gebruikt wordt voor andere doeleinden dan onderzoek, om de ontwikkeling van onder andere kunstmatige intelligentie te stimuleren. Eerder hebben verschillende organisaties nog hun zorgen geuit over de uitzondering voor TDM.

Digitaal grensoverschrijdend onderwijs

Daarnaast mag digitaal materiaal met auteursrechtelijke bescherming gebruikt worden voor onderwijsdoeleinden. Onderwijsinstellingen en onderwijzers krijgen een vrijstelling van voorafgaande toestemming voor het gebruik van auteursrechtelijk materiaal als dit voor digitaal grensoverschrijdend onderwijs gebruikt wordt in een beveiligde online omgeving, bijvoorbeeld om lesmateriaal met studenten te delen die onderwijs op afstand in een andere lidstaat volgen.

Context

De Commissie publiceerde in september 2016 een voorstel om de copyrightrichtlijn te moderniseren. In mei 2018 heeft de Raad een positie ingenomen voor de herziening van de copyrightrichtlijn. Het parlement volgde in september 2018 na een moeizaam proces. Er waren veel zorgen met betrekking tot de herziening van de richtlijn en de mogelijk schadelijke effecten die deze zou kunnen hebben voor onder andere het kennisveld. Naast de uitzonderingen voor TDM en onderwijs, zullen mogelijk ook andere delen van de nieuwe richtlijn effect hebben op het kennisveld, met name artikel 11 en 13 waarover een brede groep van belanghebbenden onlangs nog hun zorgen uitsprak. De richtlijn moet nu nog formeel worden aangenomen door zowel het Parlement als de Raad, de definitieve tekst ligt dus nog niet vast. Naar verwachting zal de commissie juridische zaken van het Parlement eind februari stemmen, waarna de plenaire vergadering zich er nog over moet buigen. Naar aanleiding van de uitkomst van de triloog hebben vijf lidstaten, waaronder Nederland, een gezamenlijk statement uitgebracht waarin zij stellen niet te kunnen instemmen met de overeengekomen tekst, die volgens hen niet de juiste balans tussen rechthebbenden en gebruikers nastreeft en daardoor mogelijk juist innovatie belemmert in plaats van stimuleert.