Dossier: Europese Onderzoeksruimte

De Europese Onderzoeksruimte (ERA) is een verenigde onderzoeksruimte waarin onderzoekers, wetenschappelijke kennis en technologieën vrij kunnen bewegen. Het doel van de ERA is om tot een significante verbetering van de Europese onderzoekprestaties te komen, waardoor economische groei wordt gestimuleerd en banen worden gecreëerd.

De coördinatie en samenwerkingsinstrumenten van de Europese Onderzoeksruimte bevorderen grensoverschrijdende interactie en concurrentie tussen onderzoekers, onderzoeksinstellingen en bedrijfsleven op het gebied van onderzoek en ontwikkeling. De ERA streeft ernaar om zowel braindrain tegen te gaan als de regionale verschillen in onderzoek- en innovatieprestaties.


Nieuwe Europese Onderzoeksruimte

De Commissie heeft op 30 september de Mededeling 'A new ERA for Research and Innovation' aangenomen, waarin de beoogde nieuwe visie, doelen en aanpak voor de ERA na 2020 beschreven worden. Hierin stelt de Commissie vier strategische doelstellingen:

  1. Investeren in O&I: De eerste doelstelling richt zich op investeringen. Daarbij wordt prioriteit gegeven aan investeringen die de digitale en groene transformatie in Europa te bevorderen. Europese programma’s zoals Horizon Europe, het cohesiebeleid en Next Generation EU bieden financiering voor onderzoeks- en innovatieprojecten, maar het grootste deel van de investeringen worden door de lidstaten en private organisaties gedaan. De Commissie wil de 3%-norm herbevestigen: 3% van het Europese bbp dient geïnvesteerd te worden in O&I (publiek en privaat). De Commissie voegt daar aan toe dat tegen 2030, de lidstaten gezamenlijk 1,25% publieke financiering moeten bieden, gericht op het stimuleren van private investeringen. Ook wordt de lidstaten verzocht om tegen 2030 5% van de nationale O&I financiering te stoppen in Europese partnerschappen en joint programmes.
  2. Uitbreiden van excellentie: Doelstelling 2 richt zich op het verschaffen van toegang tot excellentie. O&I-systemen in Europa moeten versterkt worden. Daarom wil de Commissie dat lidstaten die achterlopen, de komende 5 jaar hun investeringen in O&I met 50% verhogen. Er is ook een nieuw initiatief ‘ERA4You’ voorzien om mobiliteit onder onderzoekers te vergroten. Dit moet de toegang tot excellentie voor onderzoekers en instellingen uit widening-landen bevorderen en onderzoekers beter integreren in smart specialisation strategies.
  3. Brug slaan tussen onderzoek en economie: Daarnaast wil de Commissie ervoor zorgen dat O&I-resultaten vertaald worden naar de economie. Dit moet het Europese concurrentievermogen wereldwijd op het gebied van technologie versterken en het nieuwe Europese industriebeleid ondersteunen. De Commissie richt zich op het verbeteren van het O&I-investeringsklimaat en excellente onderzoeksresultaten moeten zichtbaarder worden. Naar voorbeeld van de Digital Innovation Hubs, worden er ‘ERAHubs’ opgericht om onderzoekers, ondernemers en investeerders met elkaar in verbinding te brengen. Doel hiervan is een betere circulatie en valorisatie van kennis.
  4. Verdiepen van de ERA: Tenslotte wil de Commissie het onderzoeksberoep versterken en mobiliteit onder onderzoekers aanwakkeren, zodat kennis vrij kan bewegen in Europa. Onder deze doelstelling zal de Commissie tegen het einde van 2024 een toolbox ontwikkelen gericht op het ondersteunen van onderzoekscarrières. Deze toolbox zal onder andere een competentieraamwerk voor onderzoekers bevatten en er zullen onder Horizon Europe mogelijkheden komen voor professionele ontwikkeling. Onder deze doelstelling zal de Commissie zich ook blijven inzetten op het gebied van Open Science, onderzoeks- en technologieinfrastructuren, synergieën met de Europese Onderwijsruimte en gendergelijkheid.

Onder deze doelstellingen wil de Commissie een veertiental acties uitvoeren. Deze acties hebben verschillende tijdslijnen tussen 2021 en 2030.  

De Raad onderschreef de plannen van de Commissie in Raadsconclusies en benadrukten het belang om de ERA ook effectief te implementeren. De Raad verzoekt de Commissie en de lidstaten om in 2021 een implementatieplan uit te werken (“ERA policy agenda”), inclusief werkafspraken en concrete acties, zodat de ambities ook werkelijkheid worden. Een ambtelijke werkgroep moet uitzoeken of wetgeving wenselijk is. Elke twee jaar willen de ministers samenkomen om de voortgang te bespreken.

Beleidscontext

De ERA bestaat al sinds 2000. In 2011 heeft de Europese Raad zich erover uitgesproken. Een consultatie en het ERA-impactassessment in 2011 hebben geleid tot de mededeling ‘A reinforced European Research Area Partnership for Excellence and Growth’ van juli 2012. Hierin heeft de Europese Commissie vijf prioriteiten benoemd waarin vooruitgang moet worden geboekt voor het voltooien van de ERA. In 2015 heeft de Raad de ERA Roadmap voor de periode 2015-2020 aangenomen. Hierin werden acht top action priorities benoemd, waaronder het versterken van effectieve nationale onderzoekssystemen, een open arbeidsmarkt voor onderzoekers en internationale samenwerking.

Implementatie

In 2016 hebben bijna alle lidstaten nationale actieplannen opgesteld over de vraag hoe het land zal bijdragen aan de ERA. Het Nederlandse actieplan voor de ERA is hier te vinden. Daarnaast monitort de Europese Commissie tweejaarlijks de voortgang van ERA in de vorm van een ERA Progress Report. Het laatste ERA voortgangsrapport verscheen in 2020. Uit de laatste voortgangsrapporten blijkt echter dat er maar mondjesmaat vooruitgang gemaakt wordt. Neth-ER vroeg daarom in 2020 in een position paper om meer ambitie voor de nieuwe ERA.

Meer informatie

Website Europese Commissie: European Research Area
Publicatie Europese Commissie: A new ERA for Research and Innovation
Publicatie Raad: Council Conclusions on the New European Research Area
Publicatie Europese Commissie: ERA Progress Report 2018
Artikel Neth-ER: Neth-ER vraagt om een ambitieuze ERA
Artikel Neth-ER: Nieuwe ERA streeft naar versterken onderzoekssystemen en -carrières
Artikel Neth-ER: Lidstaten bespreken Europese Onderzoeksruimte: “nu uitvoeren”
Artikel Neth-ER: Toekomst ERA is inclusief, open, met meer impact
Artikel Neth-ER: Implementatie van ERA verloopt traag
Artikel Neth-ER: Dutch contributions for realising the ERA

 

Geüpdatet op: 07/01/2021

lees meer