Dossier: Open Access / Open Science

Open Science is een nieuwe vorm van wetenschap, gebaseerd op samenwerking en het digitaal verspreiden van kennis. Open Science draagt bij aan de realisatie van de Europese Onderzoeksruimte.

Open Access is onderdeel van Open Science. Dit gaat over de digitale toegang tot onderzoeksdata en -publicaties. Alle projecten die gefinancierd worden vanuit Horizon 2020 zijn verplicht, tenzij ze onder een uitzondering vallen, om alle gepubliceerde wetenschappelijke artikelen gratis en vrij toegankelijk te maken. In Horizon Europe zal Open Science en Open Access verder in het programma ingebed worden.


Open Science en Open Access

Open Science en Open Access richten zich op het toegankelijker maken van onderzoek en de resultaten die hier uit voortkomen. Dit levert een bijdrage aan betere en efficiëntere wetenschap en aan innovatie in de publieke en private sector. Een efficiënt systeem voor ruime verspreiding van en toegang tot onderzoekspublicaties en ruwe data helpen om wetenschappelijke vooruitgang te versnellen. Dit is essentieel voor het vermogen van Europa om haar economische prestaties en concurrentiekracht te verbeteren. Open Access kan ook de zichtbaarheid van het Europese onderzoek vergroten en in het bijzonder het midden- en kleinbedrijf toegang bieden tot het meest recente onderzoek.

Open Access in Horizon

Open Access is een van de speerpunten van Horizon Europe. De Commissie heeft zich ten doel gesteld publicaties uit Europees gefinancierd onderzoek toegankelijk te maken voor iedereen. Onder Horizon 2020 gelde reeds de voorwaarde dat publicaties gratis en vrij toegankelijk gepubliceerd moesten worden, tenzij ze onder een uitzondering vallen worden. Het ziet ernaar uit dat dit onder Horizon Europe verder uitgebreid zal worden. Eind 2020 werd het platform Open Research Europe gelanceerd, een open access platform dat onderzoekers gratis hun resultaten laat publiceren binnen alle vakgebieden. Het initiatief maakt het makkelijker om te voldoen aan de Open Access voorwaarden van de Europese onderzoeksfinanciering. Het platform maakt onderscheid tussen zes vakgebieden: Agricultural & veterinary sciences, Engineering & technology, Humanities & the arts, Medical & health sciences, Natural sciences en Social sciences.

European Open Science Cloud

De European Open Science Cloud (EOSC) moet een betrouwbare en open omgeving realiseren voor de wetenschappelijke gemeenschap waarin data en onderzoeksresultaten worden gedeeld en gebruikt. In maart 2018 werd een roadmap gepubliceerd die dient als basis voor verdere discussie met de lidstaten, het Europees Parlement en belanghebbenden over de stappen die gezet moeten worden. In navolging hierop heeft de Commissie in november 2018 de beleidsstructuur en het portaal van de EOSC gelanceerd. Tijdens de lancering is ook de Vienna Declaration on the European Open Science Cloud ondertekend, waarin lidstaten en zowel publieke als private belanghebbenden uitgenodigd worden om actief bij te dragen en zich te committeren aan implementatie van de EOSC. In 2020 kreeg de EOSC een nieuwe beheersstructuur in aanloop naar het oprichten van een partnerschap onder Horizon Europe. Om de EOSC te realiseren, moet actie ondernomen worden op zes verschillende terreinen: architectuur, data, services, toegang en gebruiksvriendelijkheid enregels voor deelname en bestuur.

Plan S

In september 2018 heeft cOAlition S, een groep van elf nationale onderzoekfinanciers ondersteund door de Commissie en de European Research Council (ERC), haar Plan S gepresenteerd waarin zij aankondigde dat zij Open Access publicaties van publiek gefinancierd onderzoek vanaf 1 januari 2020 verplicht stellen. Plan S bestaat uit tien principes voor Open Access. Inmiddels hebben nog twee nationale onderzoeksfinanciers en twee stichtingen, waaronder de Bill & Melinda Gates foundation, zich aangesloten bij cOAlition S, en hebben ook China en de African Academy of Sciences hun steun uitgesproken voor Plan S. De ERC trok zich later echter terug uit het initiatief.

In 2019 heeft cOAlition S besloten om de implementatie van Plan S met een jaar uit te stellen, naar 1 januari 2021. Met dit uitstel wil cOAlition S meer tijd geven aan uitgevers, onderzoeksinstellingen en financiers om zich voor te bereiden op Plan S.

Beleidscontext

De Europese Commissie heeft verschillende acties ondernomen om Open Science te stimuleren. In juli 2012 is de mededeling ‘Towards better access to scientific information: Boosting the benefits of public investments in research gepubliceerd. Hierin stelde de Commissie zich ten doel om Open Access van wetenschappelijke publicaties als algemeen principe in Horizon 2020 te introduceren.

In januari 2015 ging het OpenAIRE2020-project van start. Dit project is door de Commissie gefinancierd om de implementatie van Open Access in Europa te bevorderen door in een infrastructuur en nationale steunpunten te voorzien.

In april 2018 heeft de Commissie de 'Commission recommendation on access to and preservation of scientific information' gepresenteerd waarin zij de lidstaten adviseert over verschillende aspecten van Open Science. Dit is een herziening van bovengenoemde mededeling van juli 2012 en reflecteert op nieuwe ontwikkelingen op het gebied van Open Science, waaronder de European Open Science Cloud en data management.

Meer informatie

Website Europese Commissie: Open Access in Horizon 2020
Publicatie Europese Commissie: Guidelines on Data Management in Horizon 2020
Publicatie Europese Commissie: Implementation Roadmap for the European Open Science Cloud
Mededeling Europese Commissie : Towards better access to scientific information: Boosting the benefits of public investments in research (juli 2012)
Aanbeveling Europese Commissie: Commission Recommendation on access to and preservation of scientific information
Artikel Neth-ER: Commissie lanceert Open Access publicatieplatform voor Horizon 2020 en Horizon Europe
Artikel Neth-ER: Lancering van de European Open Science Cloud is een feit
Artikel Neth-ER: EC: zes actielijnen voor implementatie European Open Science Cloud
Artikel Neth-ER: Vijf prioriteiten voor de implementatie van de EOSC
Artikel Neth-ER: Nieuwe aanbeveling Open Science voor lidstaten
Artikel Neth-ER: Plan S: publiek gefinancierd onderzoek verplicht Open Access na 2020
Artikel Neth-ER: Plan S uitgesteld tot 2021
 


Geüpdatet op: 07/01/2021

lees meer