Dossier: Intellectueel eigendom
Intellectueel eigendom (IE) is de verzamelnaam voor rechten die zijn vastgelegd in nationale en internationale wetten op intellectuele creaties zoals goederen, uitvindingen, merken, vormgeving en artistiek werk. De EU voert beleid op intellectueel eigendom, uitgevoerd door onder andere het Europees Octrooibureau (EOB) en het Bureau voor Intellectuele Eigendom van de EU (EUIPO). Daarnaast maakt de Commissie in de digitale interne markt werk van de bescherming van copyright.
Laatste ontwikkelingen
- De Europese Commissie is in juli 2026 een openbare consultatie gestart over de EU Blueprint for IP Licensing and Spin-off Creation. Deze blauwdruk is een initiatief uit de EU Startup and Scaleup Strategy en moet universiteiten en publieke onderzoeksorganisaties helpen onderzoeksresultaten om te zetten in maatschappelijke en economische impact. Reageren kan tot 16 augustus 2026.
- De Commissie opende in mei 2026 een feedbackronde over de implementatie van EU-wetgeving inzake auteursrechten. De Commissie is concreet op zoek naar amendementen op de Richtlijn (EU) 2019/790 inzake auteursrechten in de digitale interne markt (CDSM-richtlijn). De geconsolideerde feedback wordt in het najaar van 2026 verwacht.
- In april 2026 formuleerde het Bureau voor Intellectuele Eigendom van de Europese Unie vijf prioriteiten om investeringen in Europa aantrekkelijker maken: het zichtbaar maken van IE, betrouwbare waarderingen, geschikte financieringsinstrumenten, bewijsopbouw en institutionele capaciteit.
Laatste update: 3 augustus 2026
Intellectueel eigendom in de EU
Uit onderzoek blijkt dat 5% van de EU-import geplagieerd of nagemaakt is. Om deze inbreuk op intellectueel eigendom (IE) tegen te gaan werkt de Europese Commissie binnen haar innovatiebeleid aan de harmonisatie van wetgeving met betrekking tot industriële eigendomsrechten. Door intellectueel eigendom beter te beschermen moeten innovatie en creativiteit in bedrijven (met name in het mkb) bevorderd worden. Door gebruik te maken van IE-rechten wordt kennis van een bedrijf of kennisinstelling beschermd. Ondernemingen kunnen zo meer profiteren van innovatie en hun concurrentiepositie verbeteren.
IE als graadmeter van innovatiekracht
Het aantal octrooien dat bedrijven bezitten is dan ook één van de indicatoren om te meten hoe innovatief een land is. Deze metingen worden weergegeven in het R&D Investment Scoreboard en in het European Innovation Scoreboard van de Commissie. Deze scoreboards alsook cijfers van het Europees Octrooibureau zelf over intellectueel eigendom in deep tech innovatie laten zien dat de EU achterloopt op andere landen in de wereld, zoals de VS, Japan en China. Door bescherming van octrooien makkelijker te maken zou de EU potentieel ook aantrekkelijker kunnen worden voor investeerders in innovatieve bedrijven.
Bescherming van handelsmerken in de EU
Het laten registreren van een handelsmerk is een belangrijke manier om een merk te beschermen en op te bouwen. Merken kunnen geregistreerd worden op nationaal niveau en/of op Europees niveau als EU-handelsmerk bij het European Union Intellectual Property Office (EUIPO). Het willen hooghouden van de status van het handelsmerk leidt doorgaans tot investeringen in onderzoek en ontwikkeling ter verbetering van het product.
Bescherming van octrooien in de EU
Het Europees Octrooibureau (EOB) is belast met de uitvoering van het Europees Octrooiverdrag, stammend uit 1973. Doel van het verdrag was om aanvragen van Europese octrooien door het Europees Octrooibureau (EOB) te regelen en octrooiverlening binnen Europa te centraliseren. In 1977 werd het Europees Octrooibureau opgericht, waardoor bedrijven maar één octrooiaanvraag hoeven te doen in plaats van vele individuele nationale aanvragen. Het EOB is overigens geen instelling van de EU. Hoewel de aanvraag van Europese octrooien al in 1977 gerealiseerd werd, bleef een centralisatie van het systeem voor octrooibescherming lang uit. Pas in 2023 zal een nieuw Unified Patent Court belast worden met de bescherming van octrooien die in iedere deelnemende lidstaat van de EU geldig zijn en met het beslechten van eventuele geschillen daarover.
Intellectueel eigendomsrecht in Horizon Europe
Om kennisinstellingen en het mkb te helpen bij het beheren van intellectueel eigendomsrecht in onderzoek en innovatie, is de Europese Commissie in 1998 de IPR Helpdesk gestart. Deze helpdesk richt zich specifiek op IP-zaken die betrekking hebben op door de Europese Commissie gefinancierd onderzoek, zoals Horizon Europe. De diensten van de helpdesk zijn gratis beschikbaar. De huidige Europese Commissie zet zich daarnaast in management van IE binnen de onderzoeks- & innovatiegemeenschap te promoten. Zij publiceerde een gids voor slim IE-management in Horizon Europe.
De copyrightrichtlijn
In het kader van de Digital Single Market Strategy presenteerde de Commissie wetsvoorstellen voor het moderniseren van de copyright wetgeving die uit 2001 dateert. Het doel van de voorstellen is om deze beter te laten aansluiten op de behoeften van het digitale tijdperk. Verschillende commissies in het Europees Parlement hebben vervolgens amendementen voorgesteld binnen op dit voorstel. Deze amendementen stuitten op veel weerstand in de onderwijs- en onderzoekswereld, omdat deze de academische en wetenschappelijke vrijheid niet ten goede zouden komen. Ondanks kritiek uit allerlei hoeken is de copyrightrichtlijn (CDSM-richtlijn) in 2019 aangenomen, inclusief de controversiële artikelen. Inmiddels is de richtlijn geïmplementeerd in de lidstaten.
Een nieuw tijdperk
De wijdverspreide introductie van AI in 2022 heeft het landschap in dit domein echter ingrijpend veranderd. Het brengt zowel kansen als uitdagingen met zich mee. Daarnaast geeft de Commissie aan dat de huidige regelgeving piraterij van live-evenementen niet voldoende aanpakt. De Commissie heeft daarom in juni 2026 een feedbackronde geopend om eventuele knelpunten gerelateerd aan de copyrightrichtlijn beter te begrijpen en de richtlijn hierop aan te kunnen passen. De geconsolideerde feedback wordt in het najaar van 2026 verwacht.
Laatste ontwikkelingen
- De Europese Commissie is in juli 2026 een openbare consultatie gestart over de EU Blueprint for IP Licensing and Spin-off Creation. Deze blauwdruk is een initiatief uit de EU Startup and Scaleup Strategy en moet universiteiten en publieke onderzoeksorganisaties helpen onderzoeksresultaten om te zetten in maatschappelijke en economische impact. Reageren kan tot 16 augustus 2026.
- De Commissie opende in mei 2026 een feedbackronde over de implementatie van EU-wetgeving inzake auteursrechten. De Commissie is concreet op zoek naar amendementen op de Richtlijn (EU) 2019/790 inzake auteursrechten in de digitale interne markt (CDSM-richtlijn). De geconsolideerde feedback wordt in het najaar van 2026 verwacht.
- In april 2026 formuleerde het Bureau voor Intellectuele Eigendom van de Europese Unie vijf prioriteiten om investeringen in Europa aantrekkelijker maken: het zichtbaar maken van IE, betrouwbare waarderingen, geschikte financieringsinstrumenten, bewijsopbouw en institutionele capaciteit.
Laatste update: 3 augustus 2026
Intellectueel eigendom in de EU
Uit onderzoek blijkt dat 5% van de EU-import geplagieerd of nagemaakt is. Om deze inbreuk op intellectueel eigendom (IE) tegen te gaan werkt de Europese Commissie binnen haar innovatiebeleid aan de harmonisatie van wetgeving met betrekking tot industriële eigendomsrechten. Door intellectueel eigendom beter te beschermen moeten innovatie en creativiteit in bedrijven (met name in het mkb) bevorderd worden. Door gebruik te maken van IE-rechten wordt kennis van een bedrijf of kennisinstelling beschermd. Ondernemingen kunnen zo meer profiteren van innovatie en hun concurrentiepositie verbeteren.
IE als graadmeter van innovatiekracht
Het aantal octrooien dat bedrijven bezitten is dan ook één van de indicatoren om te meten hoe innovatief een land is. Deze metingen worden weergegeven in het R&D Investment Scoreboard en in het European Innovation Scoreboard van de Commissie. Deze scoreboards alsook cijfers van het Europees Octrooibureau zelf over intellectueel eigendom in deep tech innovatie laten zien dat de EU achterloopt op andere landen in de wereld, zoals de VS, Japan en China. Door bescherming van octrooien makkelijker te maken zou de EU potentieel ook aantrekkelijker kunnen worden voor investeerders in innovatieve bedrijven.
Bescherming van handelsmerken in de EU
Het laten registreren van een handelsmerk is een belangrijke manier om een merk te beschermen en op te bouwen. Merken kunnen geregistreerd worden op nationaal niveau en/of op Europees niveau als EU-handelsmerk bij het European Union Intellectual Property Office (EUIPO). Het willen hooghouden van de status van het handelsmerk leidt doorgaans tot investeringen in onderzoek en ontwikkeling ter verbetering van het product.
Bescherming van octrooien in de EU
Het Europees Octrooibureau (EOB) is belast met de uitvoering van het Europees Octrooiverdrag, stammend uit 1973. Doel van het verdrag was om aanvragen van Europese octrooien door het Europees Octrooibureau (EOB) te regelen en octrooiverlening binnen Europa te centraliseren. In 1977 werd het Europees Octrooibureau opgericht, waardoor bedrijven maar één octrooiaanvraag hoeven te doen in plaats van vele individuele nationale aanvragen. Het EOB is overigens geen instelling van de EU. Hoewel de aanvraag van Europese octrooien al in 1977 gerealiseerd werd, bleef een centralisatie van het systeem voor octrooibescherming lang uit. Pas in 2023 zal een nieuw Unified Patent Court belast worden met de bescherming van octrooien die in iedere deelnemende lidstaat van de EU geldig zijn en met het beslechten van eventuele geschillen daarover.
Intellectueel eigendomsrecht in Horizon Europe
Om kennisinstellingen en het mkb te helpen bij het beheren van intellectueel eigendomsrecht in onderzoek en innovatie, is de Europese Commissie in 1998 de IPR Helpdesk gestart. Deze helpdesk richt zich specifiek op IP-zaken die betrekking hebben op door de Europese Commissie gefinancierd onderzoek, zoals Horizon Europe. De diensten van de helpdesk zijn gratis beschikbaar. De huidige Europese Commissie zet zich daarnaast in management van IE binnen de onderzoeks- & innovatiegemeenschap te promoten. Zij publiceerde een gids voor slim IE-management in Horizon Europe.
De copyrightrichtlijn
In het kader van de Digital Single Market Strategy presenteerde de Commissie wetsvoorstellen voor het moderniseren van de copyright wetgeving die uit 2001 dateert. Het doel van de voorstellen is om deze beter te laten aansluiten op de behoeften van het digitale tijdperk. Verschillende commissies in het Europees Parlement hebben vervolgens amendementen voorgesteld binnen op dit voorstel. Deze amendementen stuitten op veel weerstand in de onderwijs- en onderzoekswereld, omdat deze de academische en wetenschappelijke vrijheid niet ten goede zouden komen. Ondanks kritiek uit allerlei hoeken is de copyrightrichtlijn (CDSM-richtlijn) in 2019 aangenomen, inclusief de controversiële artikelen. Inmiddels is de richtlijn geïmplementeerd in de lidstaten.
Een nieuw tijdperk
De wijdverspreide introductie van AI in 2022 heeft het landschap in dit domein echter ingrijpend veranderd. Het brengt zowel kansen als uitdagingen met zich mee. Daarnaast geeft de Commissie aan dat de huidige regelgeving piraterij van live-evenementen niet voldoende aanpakt. De Commissie heeft daarom in juni 2026 een feedbackronde geopend om eventuele knelpunten gerelateerd aan de copyrightrichtlijn beter te begrijpen en de richtlijn hierop aan te kunnen passen. De geconsolideerde feedback wordt in het najaar van 2026 verwacht.
